Pretraga

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće

Tekst: Vanja Ratković

Nove generacije, ali i pojedinci iz starijih, doneli su otklon ka soc-realističnoj arhitekturu kao “betonskim grobnicama.” Nova percepcija ogleda se u rečima “masivni beton nosi specifičnu lepotu.”

Globalno posmatrajući, brutalizam je pravac moderne arhitekture, nastao nakon Drugog svetskog rata. Toponim reči je francuskog porekla, koji je opisuje kabast i grub beton. U bivšoj Jugoslaviji, brutalistička arhitektura je u graditeljstvu bila zastupljena od 1948. do 1980. godine. Kao spomenik jednog vremena, države i sistema, počivala je na masovnoj gradnji, sa fokusom na praktičnost. Pored stambenih i poslovnih objekata, građeni su i spomenici posvećeni borcima Narodnooslobodilačka borbe. Gotovo svi poseduju futurističku estetiku. Neki od najeminentnijih eks-Ju arhitekata brutalizma bili su Bogdan Bogdanović, Dušan Džamonja, Mihajlo Mitrović, Ivo Vitić, Boris Magaš, Vjenceslav Richter....

Danas, nakon niza godina propadanja i razaranja, sivilo ovih objekata više ne znači negaciju estetike, čak suprotno – ona budi, donoseći nadahnuće umetnicima različitih profila. Svi oni su iz Beograda, i objektima brutalističke arhitekture udahnuli su novi senzibilitet – kroz svoje pisane ili vizuelne radove. 


Tatjana Ostojić - Belgrade Socialist Modernism

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 1)
Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 2)

Modna kreatorka iz Beograda sa trenutnom adresom u Milanu, Tatjana Ostojić pokrenula je sajt Belgrade Socialist Modernism.

Arhitektura socijalističkog modernizma mi je inspiracija za dizajn godinama unazad. Istražujući tu temu online shvatila sam da ne postoji nijedan sajt na kome se mogu naći sve građevine ovog stila u Beogradu. Zato sam odlučila da napravim jednu takvu arhivu koja u ovom trenutku sadrži preko 40 bitnih objekata, selekciju publikacija i naučih radova, kao i galerije savremenih umetnika koji se bave socmodernizom. Ovaj sajt je rastuća arhiva i svi su pozvani da šalju sugestije i sadržaje za koje misle da bi trebalo da se nadju na ovom sajtu ”, ističe Tatjana.

Brutalistička arhitektura je deo socialističko modernističke arhitekture. Ono što mene lično kod brutalizma i socmodernizma Beograda intrigira jeste pre svega značenje arhitektonskih femomena i na koji se način njihov estetski i društveni potencijal menja u skladu sa istorijskim i političkim kontekstom. A što se tiče brutalizma drugih gradova, uvek me podsete na moj rodni kraj, Novi Beograd. Posebno bih izdvojila meni najdražu Zapadna kapija Beograda. Zbog svoje prepoznatljive siluete, zastrašujuće monumentalnosti i najlepših zalazaka Sunca.”


Jovana Radujko – Brutalizam i renesansa

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 3)
Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 4)
Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 5)

Arhitekta po vokaciji, ilustratorka po zanimanju, Jovana Radujko odrasla je u brutalističkom okruženju Novog Beograda. Upravo joj je ova ljubav iz detinjstva poslužila kao inspiracija za ilsutracije koje predstavlja na instagram stranici Brutalizam i renesansa. Rukom crtane radove brutalističke arhitekture, Jovana dodatno upotpunjava bojama. Njene ilustracije su na prodaju, a kupci su ne samo iz Beograda, i bivše SFRJ, već i celog sveta.


Donald Niebyl - Spomenik Database

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 6)
Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 7)

Fasciniranost beogradskom i jugoslovenskom arhitekturom je prisutna i sa one strane Atlantika. Tako i instagram stranicu, koja broji preko 30 hiljada pratilaca, ali i sajt pod nazivom Spomenik Database vodi Amerikanac Donald Niebyl. Poetičnim opisima i činjenicama, Donald predstavlja spomenike, ali i stambene i poslovne komplekse, hotele soc-realističke arhitekture sa prostora cele bivše SFRJ.


Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948–1980 – MoMa

Leta 2018. godine u njujorškom muzeju moderne umetnosti, MoMa-i, otvorena je izložba Ka betonskoj utopiji: Arhitektura u Jugoslaviji, 1948-1980. Izložba je retrospektivno sagledavala značaj i uticaj posleratne jugoslovenske arhitekture. Rad naših arhitekata tada je po prvi put predstavljena svetskoj publici, sagledavajući sve njihove aspekte: politički, društveni i umetnički.

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 8)


Vladimir Milivojević Boogie – Belgrade Belongs to me

Beogradska brutalistička arhitektura kao večito nadahnuće (фото 9)

Jedan od najznačajnijih svetskih dokumentarističkih fotografa, Vladimir Milivojević Boogie, u svom opusu foto-knjiga ima i onu posvećenu njegovom rodnom gradu – Beogradu. Zbirka crno-belih fotografija predstavlja sirov, realan Beograd, bez šminke. Ipak, on nije lišen slojevitosti, i među njegovim stanovnicima, bilo da su iz kruga dvojke ili sa margine, nalaze se i njegovi betonski stanovnici.

Povezani članci

Buro 24/7 Izbor