Gledali smo film „Butterfly Jam“ na Kanskom festivalu: Maskulinitet obojen u roze
Beri Kogan predvodi glumačku ekipu.
Bari Kogan obožava Kanski filmski festival – prvi put kročio je ovde 2017. godine, kada je sa Jorgosom Lantimosom predstavljao film „Ubistvo svetog jelena“, da bi veliki uspeh doživeo sedam godina kasnije sa filmom Andree Arnold „Bird“ i izjavio da bi voleo ovde da se vrati kao reditelj. Ove godine irski glumac posetio je Kan na samo nekoliko dana, kako bi promovisao novi film, „Butterfly Jam“, ruskog reditelja Kantemira Balagova, koji je za na početku rusko-ukrajinskog sukoba emigrirao u Los Anđeles. Kako bi snimio ovaj film, privučen sudbinom čerkeza u Americi, njihovom zajednicom i kulturom, Bari je morao da pravi pauze u radu na filmu od koga Holivud (i svet) ima velika očekivanja – četvorodelnog biopika Sema Mendesa o Bitlsima (igra Ringo Stara). To zašto mu je ova uloga bila toliko primamljiva (igra oca šesnaestogodišnjeg tnejdžera), shvatili smo kad smo pogledali film koji nije u zvaničnoj selekciji, ali je uvršten u Quinzaine des Cinéastes program, odnosno Directors’ Fortnight – jednu od najvažnijih paralelnih selekcija Kanskog filmskog festivala (organizuje je i vodi Udruženje filmskih reditelja (SRF)), nezavisno od zvanične festivalske konkurencije. Selekcija je poznata po ostvarenjima u kojima je primetna veća autorska sloboda i radikalniji pristup temama i snimanju.
FILM „BUTTERFLY JAM“ – RADNJA
U svojoj suštini, ovo je film o odnosu između oca i sina (igra ga mladi rvač Talha Akdogan), obojice pripadnika čerkeske zajednice – etničke grupe poreklom sa severnog Kavkaza, regiona u današnjoj Rusiji koji se graniči sa Gruzijom, kojem i sam reditelj pripada – a koji sada žive u Nju Džerziju.
Kantemir Balagov je pokazao talenat već u svom debiju iz 2017. godine, filmu Closeness, koji se bavi otmicom u gradu na Kavkazu, kao i svojim zadivljujućim drugim ostvarenjem, Beanpole, o dve traumatizovane žene u Lenjingradu nakon Drugog svetskog rata. Oba ta filma bila su usredsređena na žene – nasuprot tome, prvi film ovog ruskog reditelja na engleskom jeziku vođen je testosteronom; to je priča o ocu i sinu u kojoj sputavajući kodovi muškosti vode do besmislenog gubitka.
Balagov je prvobitno nameravao da film snimi u Rusiji, gde je i napisao scenario sa Marijom Stepanovom, ali je bio primoran da napusti zemlju nakon početka rata u Ukrajini. Priču je preradio kada je otkrio da u Nju Džerziju postoji čerkeska zajednica, pa je radnju smestio u Njuark.
Mračno osvetljenje i snimanje kamerom iz ruke sugerišu žanrovski film, ali, iako se oružje često pojavljuje, nema mnogo dokaza o postojanju lokalnog kriminalnog podzemlja, poput onog koji se nazire u filmovima Mean Streets ili čak Shadows Džona Kasavetesa – dva ostvarenja na koja se Butterfly Jam očigledno u velikoj meri oslanja.
Balagov je reditelj sa prepoznatljivom vizijom, koja je usklađena sa mračnom, pretećom muzikom Evgenija i Saše Galperina i okretnim stilom snimanja Džoma Fraja, koji često pronalazi povod za krupne planove u isprepletanim telima na rvačkim strunjačama.
Veliki deo filma ima neobavezan, naizgled delom improvizovan ton, u kojem Kogan, Meling i ostali razmenjuju „tough-guy“ opaske.
Ostvarenje se u velikoj meri oslanja na glumačke izvedbe, mada Kogan igra uloge bliske onima u kojima smo ga već viđali (pomenuti Bird Andree Arnold) i, iako je ovde ubedljiv, ne pronalazi sasvim novi registar koji bi istražio. Možda pomalo smeta i činjenica da sa 33 godine izgleda previše dečački da bi bio uverljiv kao otac tinejdžera.
Ono što, međutim, jedva dobijamo, osim kulinarskih i drugih folklornih referenci, jeste bilo kakav stvarni osećaj čerkeske zajednice. Glumci povremeno izgovore neku frazu na čerkeskom jeziku, ali uglavnom zvuče američki; toliko da Butterfly Jam deluje kao da može biti o bilo kojoj dijaspori u SAD.
Jedna od neočekivanijih stvari koje reditelj unosi u film je čudan, suv smisao za humor – niz neobičnih malih trenutaka i neskladnih pojava u stilu magijskog realizma. Na kraju, svi ovi elementi – humor, nasilje, rituali, rvanje, džem – rade u smeru iste osnovne ideje: da je moguće prekinuti generacijski ciklus toksične muškosti i traume, i izgraditi nešto drugačije – novu vrstu odnosa. I kada deluje da nije u potpunosti u formi, Balagov ostaje reditelj vanserijskog talenta.
Uz podršku partnera Cockta, IZIPIZI, Plazma Rolsi i MCF Megacom Film Srbija, BURO. Srbija i ove godine donosi ekskluzivne priče sa 79. Filmskog festivala u Kanu.
Naslovna fotografija: Wolfcub Productions/PLANET PHOTO / Planet / Profimedia